“NGƯỜI GIỮ LỬA” CHO ĐỒ CHƠI DÂN GIAN VIỆT NAM”

"Thi đua là yêu nước, yêu nước thì phải thi đua, những người thi đua là những người yêu nước nhất" - lời dạy thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên vẹn giá trị trong thời đại hôm nay, đặc biệt khi đất nước đang nỗ lực gìn giữ và phát huy những truyền thống quý báu. Trong số những con người lặng thầm sống đẹp, sống trách nhiệm vì cộng đồng, vì văn hóa dân tộc, có một người phụ nữ đã dành trọn đời mình để giữ lấy ánh sáng trung thu xưa. Đó là cô Nguyễn Thị Tuyết - người con của làng Hậu Ái, xã Sơn Đồng, thành phố Hà Nội - tấm gương tiêu biểu trong phong trào "Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh".

1. Mảnh đất Vân Canh - cái nôi của nghề thủ công truyền thống.

Vân Canh, vùng đất khoa bảng giàu truyền thống hiếu học và đậm đà bản sắc văn hóa, từ lâu đã nổi tiếng là nơi lưu giữ và phát triển các nghề thủ công truyền thống, đặc biệt là nghề làm đồ chơi dân gian trung thu và hàng mã. Làng Hậu Ái - quê hương của cô Tuyết từng được ví như một "xưởng đồ chơi khổng lồ" mỗi độ Trung thu về. Khi ấy, cả làng như bước vào một mùa hội làm nghề, từ người lớn đến trẻ nhỏ đều rộn ràng chẻ lạt, vót nan, dán giấy; tiếng cười nói vang vọng khắp thôn xóm suốt đêm ngày. Những chiếc đèn ông sao, đèn cá chép, tiến sĩ giấy và đặc biệt là hình ông đánh gậy trông trăng được gánh đi khắp các phiên chợ Hà Nội xưa và vùng lân cận. Chính nghề thủ công truyền thống này đã từng mang lại cuộc sống sung túc cho nhiều gia đình trong thời kỳ hưng thịnh của nghề làm đồ chơi trung thu. Không khí lao động rộn ràng, ấm áp và chan chứa sắc màu tuổi thơ ấy đã in đậm trong tâm hồn cô Tuyết, nuôi dưỡng nơi có một tình yêu sâu sắc với nghề truyền thống, như một sợi chỉ đỏ gắn kết cô với di sản văn hóa của cha ông.

2. Gia đình – nơi ngọn lửa nghề được truyền trao và thắp sáng

Cô Nguyễn Thị Tuyết sinh năm 1964 và là thế hệ thứ ba trong một gia đình thuộc dòng họ Nguyễn Khắc - một dòng họ trứ danh ở Vân Canh với hơn 20 hộ từng gắn bó với nghề thủ công làm đồ chơi trung thu trong thời kỳ hưng thịnh. Với họ, nghề không chỉ đơn thuần là kế sinh nhai mà còn là niềm tự hào, là "mạch nguồn văn hóa" được truyền từ đời này sang đời khác như một báu vật vô hình được nâng niu gìn giữ. Lớn lên trong dòng chảy ấy, cô Tuyết đã sớm thấm nhuần tinh thần và tình yêu với nghề, ngay từ thuở lên tám, đôi tay nhỏ nhắn của cô đã quen với việc pha màu, cắt giấy, vót tre. Mới mười tuổi, cô đã có thể tự tay hoàn thiện một chiếc đèn ông sao, một ông tiến sĩ giấy với tất cả sự tỉ mỉ và say mê. Tuổi thơ của cô là những mùa hè rực rỡ sắc đỏ, xanh, vàng của giấy màu, giấy bóng kính, là âm thanh lách cách của tre vót, tiếng kéo giấy sột soạt, những thanh âm mộc mạc nhưng đầy sống động đã hòa vào nhịp tim cô từ thuở nhỏ. Cô vẫn nhớ như in: "Hồi bé, bố mẹ giao việc làm xong mới được đi chơi, vậy mà càng làm, tôi lại càng thấy vui. Mỗi chiếc đèn tôi làm, mỗi gương mặt ông tiến sĩ giấy tôi vẽ đều mang theo một phần ký ức tuổi thơ." Những kỷ niệm ấy không chỉ là dấu ấn riêng, mà còn là sợi dây gắn bó cô với nghề làm đồ chơi dân gian suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Năm 1984, khi lập gia đình riêng, cô Tuyết không hề rời xa nghề cũ. Trái lại, cô mang theo tình yêu ấy như một ngọn lửa ấm áp nhen lên cho tổ ấm mới của mình. Mỗi mùa Trung thu, ngôi nhà nhỏ của cô lại rộn ràng tiếng cười, mùi keo dán, màu giấy đỏ thắm đã tái hiện không gian tuổi thơ mà cô từng gắn bó. Tình yêu nghề lan tỏa dần sang chồng, sang con. Họ không chỉ thấu hiểu mà còn trở thành chỗ dựa, là nguồn động viên để cô tiếp tục giữ lửa. Và như thế, ngọn lửa nghề từ nhà mẹ đẻ đã thắp sáng mái ấm của cô Tuyết thêm bền bỉ và hạnh phúc.

Những đồ chơi dân gian dưới bàn tay tài hoa của cô Nguyễn Thị Tuyết được làm với niềm đam mê với nghề.

3. Giá trị văn hóa và nghệ thuật chế tác thủ công

Những món đồ chơi trung thu truyền thống do cô Nguyễn Thị Tuyết làm ra không chỉ là những sản phẩm vui chơi đơn thuần dành cho trẻ nhỏ mà còn là kết tinh của văn hóa dân gian và tâm hồn người Việt. Mỗi món đồ cô làm đều hàm chứa những thông điệp thiêng liêng, gửi gắm bao khát vọng, niềm tin và ký ức của nhiều thế hệ. Trong số đó, bộ ông tiến sĩ giấy là sản phẩm cô đặc biệt yêu quý và gắn bó nhất. Nếu đèn ông sao là biểu tượng của ánh sáng, đèn con thỏ thể hiện sự khéo léo và sáng tạo, thì ông tiến sĩ giấy lại mang chiều sâu văn hóa đặc biệt tượng trưng cho đạo lý "tôn sư trọng đạo", cho tinh thần hiếu học thi cử đỗ đạt của người Việt bao đời nay. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, hình tượng ông tiến sĩ giấy ở làng Hậu Ái được lấy cảm hứng từ tấm gương của Đỗ Kính Tu, vị đại khoa triều Lý - một người con ưu tú của quê hương, ông vừa liêm chính vừa có học vấn uyên thâm. Sau khi mất, ông được nhân dân tôn làm Thành hoàng làng, vì thế mỗi ông tiến sĩ giấy không chỉ là món đồ chơi, mà còn là biểu trưng cho khát vọng học hành, thành đạt và lòng biết ơn thầy cô, cha mẹ. Ngày xưa, vào mỗi đêm rằm tháng Tám trong mâm cỗ trung thu truyền thống của các gia đình thường có bộ ông tiến sĩ giấy được bày ở vị trí trang trọng. Ông mặc áo đỏ, đội mũ cánh chuồn, tay cầm thẻ bài biểu trưng cho văn bằng vinh quy. Mâm ngũ quả rực rỡ đặt quanh ông thể hiện lời cầu chúc con cháu chăm ngoan, học giỏi, thi cử đỗ đạt. Một bộ đồ chơi đầy đủ thường gồm ba nhân vật: một ông tiến sĩ chính ngồi giữa trên ghế cao, có lọng che phía sau, và hai ông đánh gậy nhỏ hơn đứng hai bên như hai thị vệ trung thành. Sau đêm phá cỗ, ông tiến sĩ giấy còn được các bậc cha mẹ đặt trang trọng trên bàn học như một "người thầy khuyến học" lặng lẽ nhắc nhở con em nỗ lực học hành. Trải qua bao biến động, thị hiếu đồ chơi có thể thay đổi nhưng những người trân trọng giá trị truyền thống vẫn tìm đến nhà cô Tuyết để mang về bằng được một ông tiến sĩ giấy, không chỉ để bày cỗ mà còn để gìn giữ một mạch văn hóa xưa cũ chan chứa yêu thương và hy vọng.

Không chỉ mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, những món đồ chơi trung thu do cô Tuyết chế tác còn là minh chứng sống động cho tay nghề thủ công tinh xảo bậc thầy. Từ khâu tạo hình đến trang trí hoàn thiện, tất cả đều được làm hoàn toàn bằng chất liệu dân dã như tre, nứa, giấy màu, giấy kính, bột hồ truyền thống. Để làm đèn ông sao, cô Tuyết phải chọn tre già rồi chẻ nhỏ vót mảnh và uốn thành khung ngôi sao năm cánh, sau đó dán giấy kính ngũ sắc viền tua rua, thắp nến hạt bưởi để đèn tỏa ánh sáng lung linh. Với đèn con thỏ hay đèn cù, kỹ thuật phức tạp hơn: nan tre được ghép thành hình thù động vật hoặc hình tròn có trục xoay, khi đốt nến bên trong, ánh sáng xoay tròn tạo hiệu ứng huyền ảo khiến trẻ nhỏ mê mẩn. Đặc biệt, quy trình làm ông tiến sĩ giấy là công phu và cầu kỳ nhất. Từ việc chọn nứa, cưa tre, dựng khung thân, nặn đầu, bồi giấy, dán trang phục, cho đến gắn lọng, vẽ mặt, tất cả có đến gần ba mươi công đoạn, mỗi công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, am hiểu và sự kiên trì tuyệt đối. Tre dùng làm khung phải được ngâm nước vôi từ sớm để chống mối mọt. Các tờ giấy học trò cũ được tận dụng để bồi cứng khung, sau đó mới dán giấy màu trang trí. Áo bào của ông thường làm từ giấy đỏ hoặc vàng, viền cờ quạt và có hình "ông hổ" dí dỏm. Mũ cánh chuồn mô phỏng mũ Trạng nguyên phía trước gắn hoa giấy xinh xắn. Tấm thẻ bài ông cầm được cắt từ bìa cứng dán kim tuyến lấp lánh. Lọng phía sau làm từ nan tre, dán giấy xanh, tua rua buông lủng lẳng. Gương mặt ông tiến sĩ là phần quan trọng nhất được cô Tuyết vẽ bằng tay sao cho toát lên nét hiền hậu, tươi tắn, mang dáng dấp thầy đồ xưa vừa thân thiện vừa truyền cảm hứng học tập. Từ tháng 5 âm lịch, cô và chồng đã bắt đầu chuẩn bị nguyên liệu, tích trữ nứa tre, chẻ nan, bồi giấy... để kịp mùa Trung thu. Có những ngày, cả gia đình cùng ngồi quây quần bên nhau cắt giấy, dán khung trong không khí ấm áp và náo nức như một "Tết nhỏ" giữa mùa hè. Cô Tuyết kể: "Có nhà thích ông áo đỏ vì tượng trưng cho Trạng nguyên, có nhà lại chuộng màu vàng với ước mong phú quý. Dù là màu nào, tôi cũng cố gắng làm sao cho từng nét vẽ, từng mối dán đều trọn vẹn".

Theo cô Nguyễn Thị Tuyết: Ông đánh gậy trông trăng được làm từ những vật liệu gần gũi như đất thó, giấy màu, tre nứa... Nhưng nếu như để làm một ông tiến sĩ giấy, người thợ phải trải qua 26 công đoạn thì đối với ông đánh gậy, con số này lên đến 36. Trong các công đoạn làm ông đánh gậy, kỳ công nhất phải kể đến công đoạn làm khuôn mặt. Mặt ông được làm từ đất thó - tầng đất thứ hai ở độ sâu từ 2 đến 3m. Đất thó dẻo vào mùa mưa thì nở mùa đông thì co lại. So với đất sét thông thường thì đất thó mịn hơn lúc đập sẽ nhẵn hơn và phơi khô không bị nứt. Đất thó được đào lên, đem phơi khô, đập giã thành bột rồi sàng đến khi sờ thấy mịn là có thể dùng để cho vào khuôn đúc. Gia đình cô Tuyết vẫn giữ được chiếc khuôn đúc thừa hưởng từ cha mẹ để lại. Sau khi rập khuôn, sẽ dùng sơn đỏ trộn lẫn sơn trắng để nhuộm cho ông đánh gậy một khuôn mặt hồng hào, phương phi. Cuối cùng là vẽ mắt, miệng bằng mực tàu. Người thợ giỏi khéo vẽ được cái thần, cái dũng của ông đánh gậy nhưng không mất đi nét trìu mến, gần gũi với trẻ em. Trong khi đó, thân ông đánh gậy gồm 3 đốt, được làm bằng thân cây rút trong mềm ngoài rắn. Trước đây, quanh làng Hậu Ái cây rút mọc nhiều trên bờ bãi, nhưng giờ không còn nữa nên cô Tuyết phải nhập từ nơi khác về. Ông đánh gậy trông trăng phải làm từng bộ phận xong mới ghép với nhau. Ngoài ra, hai bên hông ông đánh gậy còn đeo hai chiếc túi, một bên đựng gạo, một bên đựng nước, đó vẫn là hình tượng từ xa xưa khi các ông ra trận. Với bàn tay vàng và tấm lòng yêu nghề, cô Tuyết luôn chăm chút từng chi tiết để mỗi món đồ chơi không chỉ bền đẹp mà còn thấm đẫm hồn dân gian rực rỡ mà hài hòa, ngộ nghĩnh mà cân đối, tươi vui mà sâu lắng như chính tinh thần của Tết Trung thu truyền thống.

4. Khó khăn và sức mạnh của sự sáng tạo

Hành trình giữ gìn nghề truyền thống của cô Nguyễn Thị Tuyết không phải lúc nào cũng rực rỡ ánh đèn trung thu. Bước sang thập niên 1990, những món đồ chơi thủ công dần lép vế trước làn sóng đồ chơi ngoại nhập, những món đồ nhựa phát sáng có nhạc có chuyển động hiện đại nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường. Bọn trẻ bị thu hút bởi những tiếng nhạc điện tử và ánh đèn nhấp nháy nhiều hơn là vẻ mộc mạc, bình dị của chiếc đèn ông sao hay ông tiến sĩ giấy. Cơn lốc hiện đại ấy đã khiến nhiều hộ gia đình làm nghề trong làng Hậu Ái đành buông bỏ công việc gắn bó bao đời để chuyển sang các nghề khác mưu sinh. Làng nghề từng rộn ràng tiếng cưa nan, vót tre mỗi mùa trăng rằm bỗng trở nên lặng lẽ. Những chiếc đèn treo trên mái hiên không còn ai ngó, những ông tiến sĩ giấy nằm yên trong góc nhà phủ bụi thời gian. Cô Tuyết nhớ lại có những năm, sản phẩm làm ra chất đống mà chẳng ai đến mua. Có lúc, cô ngồi thẫn thờ nhìn những món đồ chơi mình nâng niu tạo nên bị bỏ quên lòng chùng xuống bởi nỗi lo sợ nghê cha ông để lại bị thất truyền: "Nếu mình không đủ sức giữ nghề, liệu những món đồ chơi ấy có biến mất không? Liệu con cháu sau này có còn biết đến Tết Trung thu truyền thống là gì?"

Nhưng chính nỗi trăn trở ấy lại tiếp thêm cho cô nguồn động lực mạnh mẽ. Cô tự nhủ: "Khó đến mấy cũng không được bỏ nghề. Năm nào không làm là nhớ lắm." Với cô, làm đồ chơi trung thu không còn là một công việc mà đó là một phần hơi thở cuộc sống, là sợi dây nối liền cô với ký ức tuổi thơ, với cha mẹ, với mạch nghề bao đời nay của làng quê. Giữa lúc tưởng như nghề đang rơi vào quên lãng, cô Tuyết chủ động tìm lối đi mới để phục hồi nghề sống dậy. Vẫn giữ nguyên kỹ thuật cổ truyền, cô bắt đầu thử nghiệm những mẫu đồ chơi mới lạ, hấp dẫn hơn với trẻ nhỏ. Cô sáng tạo ra nhiều mẫu đèn hình con vật ngộ nghĩnh như cá, tôm, gà con, thậm chí cả đèn khủng long là những hình ảnh gần gũi với lũ trẻ thời nay nhưng vẫn được làm bằng tre nứa, giấy kính truyền thống mang linh hồn của nghề cũ. Nhờ sự linh hoạt và sáng tạo ấy, những chiếc đèn của cô không chỉ khơi gợi ký ức xưa mà còn gắn kết với hiện tại khiến trẻ em hiện đại cũng cảm thấy thích thú tò mò. Nghề truyền thống dần tìm lại chỗ đứng bằng cách thích nghi và đổi mới một cách tinh tế.

Không chỉ sáng tạo trong sản phẩm, cô Tuyết còn chịu khó lặn lội đi quảng bá đồ chơi đến khắp nơi. Những năm trước, khi giao thông còn khó khăn, cô từng dậy sớm từ 4 giờ sáng để gánh hàng đi bộ hàng chục cây số từ làng Hậu Ái lên các chợ quê, chợ huyện bán hàng. Tấm lưng ướt đẫm mồ hôi, đôi vai trĩu nặng quang gánh, đôi chân rã rời nhưng nỗi mệt nhọc ấy lập tức tan biến khi cô bắt gặp ánh mắt rạng rỡ của những đứa trẻ hay nụ cười háo hức của bé thơ khi ôm chiếc đèn ông sao đỏ chói, nâng niu ông tiến sĩ giấy như báu vật. Chính niềm vui ấy, niềm vui thuần khiết của trẻ thơ là điều tiếp sức cho cô Tuyết suốt mấy chục năm qua. Đến nay, dù nghề vẫn vất vả "một nắng hai sương" nhưng cô Tuyết vẫn mỉm cười mỗi khi nhận được đơn đặt hàng từ các gia đình, trường học, tổ chức và những người vẫn còn yêu, còn trân trọng văn hóa truyền thống. Niềm hạnh phúc của cô càng được nhân lên khi chính những người con của cô một trai, ba gái dù bận rộn với công việc riêng nhưng mỗi khi Trung thu đến gần lại về phụ mẹ làm đèn, nặn ông tiến sĩ, cắt dán giấy màu. Nhìn các con thành thạo chuốt từng thanh tre, dán từng nếp giấy, ánh mắt cô bỗng ánh lên niềm tin: ngọn lửa đam mê ấy đã bắt đầu được tiếp nối, âm thầm lan sang thế hệ sau. Cuộc đời cô là một minh chứng sống động rằng: tình yêu với truyền thống, khi đủ sâu đậm có thể vượt qua cả sự bào mòn của thời gian và sự lãng quên của xã hội. Từ đôi tay khéo léo ấy, hàng ngàn đứa trẻ đã có một Trung thu rực rỡ hơn với những món đồ chơi tuy mộc mạc mà thấm đẫm hồn quê. Cũng từ trái tim của người chép sử bằng tre nứa ấy mà ngọn lửa đam mê với nghề cổ truyền đã được trao truyền qua biết bao thế hệ để tiếp tục cháy sáng trong tâm hồn những người đi sau. Cô Tuyết không chỉ giữ nghề mà cô đã giữ lại một phần hồn dân tộc, cô đã biến từng tờ giấy, từng thanh tre trở thành biểu tượng văn hóa sống động vừa gần gũi, vừa thiêng liêng. Cô chính là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa ký ức tuổi thơ và khát vọng gìn giữ bản sắc văn hóa Việt. Cô Tuyết là hiện thân của những phẩm chất đáng quý nhất: đam mê, kiên trì, sáng tạo, cống hiến. Trong khi bao người mải miết chạy theo thời cuộc, cô vẫn lặng lẽ đi trên con đường giữ gìn ký ức. Chính nhờ những con người như cô, Trung thu Việt Nam vẫn còn ánh trăng rằm truyền thống, vẫn còn tiếng trống rước đèn, vẫn còn hình ảnh ông tiến sĩ giấy oai phong trên mâm cỗ gợi nhắc ta về lòng biết ơn, đạo lý hiếu học và những giá trị vững bền của dân tộc. Với cô, Trung thu không đơn thuần là một mùa lễ hội, mà là sứ mệnh, là hơi thở gắn liền với cuộc đời. Cô vẫn lặng lẽ làm đèn, làm Tiến sĩ giấy, vẫn sáng tạo thêm những mẫu mới để ánh sáng Trung thu Việt Nam không bao giờ tắt, để hồn dân tộc luôn hiện hữu sinh động giữa cuộc sống hiện đại. Mỗi mùa Trung thu cô vẫn ngày ngày cặm cụi bên từng nan tre, tờ giấy và cần mẫn như thuở đôi mươi, miệt mài như thể thời gian chưa từng trôi qua.

5. Truyền nghề - Thắp lửa từ đôi tay đến trái tim

Với hơn nửa thế kỷ gắn bó cùng tre nứa và giấy màu, cô Nguyễn Thị Tuyết đã tạo nên hàng ngàn món đồ chơi trung thu truyền thống từ những chiếc đèn ông sao bé xinh cho tới những chiếc đèn khổng lồ cao tới 3 mét phục vụ triển lãm văn hóa. Dù đã bước sang tuổi ngoài 60, đôi tay cô vẫn thoăn thoắt cắt dán, đôi mắt vẫn ánh lên niềm vui mỗi khi ngồi bên khung đèn. Mỗi mùa Trung thu đến, căn nhà nhỏ của cô lại rộn ràng không khí lao động, cô vẫn thức khuya để tỉ mỉ dán giấy, vẽ mặt ông tiến sĩ, vẫn dồn tất cả tâm huyết vào từng nét vẽ, từng mối nối. Cô chia sẻ giản dị mà đầy xúc động: "Có những bà cụ 80 tuổi lúc trước mua đèn ông sao cho con giờ quay lại mua đèn cho cháu. Chỉ cần như thế thôi, tôi biết nghề này vẫn được trân trọng". Không chỉ tự mình giữ nghề, cô Tuyết còn dành trọn tâm huyết để truyền dạy, truyền lửa cho thế hệ kế tiếp. Suốt hơn 20 năm qua, tại ngôi nhà nhỏ ở làng Hậu Ái, cô âm thầm mở cửa đón học sinh, sinh viên, giáo viên và bất kỳ ai yêu mến đồ chơi dân gian đến học nghề và cô luôn sẵn sàng truyền nghề miễn phí. Chiều chiều, sân nhà "cô Tuyết đồ chơi trung thu" lại rộn tiếng cười nói của lũ trẻ trong làng. Chúng tụ tập xem cô thao tác, rồi bỡ ngỡ cầm kéo, cắt giấy, vót tre lần đầu tiên trong đời. Cô không nề hà, kiên nhẫn cầm tay chỉ việc: từ cách chẻ nan tre sao cho đều, đến cách phết hồ dán cho phẳng, cách tạo hình chiếc đèn cân đối hay nét vẽ gương mặt ông tiến sĩ tươi tắn, có hồn. Nhiều em nhỏ lần đầu tiên tự tay hoàn thành một món đồ chơi dân gian của riêng mình với ánh mắt rạng rỡ, ánh lên niềm tự hào. Có em xin học thêm, có em trở thành "trợ thủ nhí" giúp cô những lúc đơn hàng nhiều. Từng thế hệ nhỏ dần lớn lên cùng giấy bồi, nan tre, cùng tình yêu với nghề được cô nhẹ nhàng gieo hạt.

Bước ngoặt lớn đến vào năm 2002, khi cô được Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mời tham gia chương trình Trung thu truyền thống. Tại đây, cô vừa trưng bày sản phẩm, vừa hướng dẫn hàng trăm lượt thiếu nhi tự tay làm đèn ông sao, đèn con thỏ, ông tiến sĩ giấy. Trong những buổi trải nghiệm đầy sắc màu ấy, cô không chỉ dạy làm đồ chơi mà còn cô kể chuyện văn hóa, thổi hồn dân tộc vào từng món đồ thủ công mộc mạc. Tiếng lành đồn xa, cô Tuyết lần lượt được mời đến nhiều sự kiện văn hóa lớn nhỏ: trình diễn tại các ngôi nhà di sản ở phố cổ Hà Nội, tại phố bích họa Phùng Hưng, Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, các triển lãm văn hóa Trung thu ... Trường quốc tế tại khu đô thị Ciputra Hà Nội cũng mời cô làm cố vấn và cung cấp đồ chơi cho Lễ hội Trung thu suốt hơn mười năm liền để giúp học sinh Việt Nam và quốc tế được trực tiếp chạm tay vào nét đẹp Tết xưa qua những chiếc đèn lung linh. Ngay tại quê hương, cô cũng không ngừng đóng góp giúp cho học sinh khám phá di sản văn hóa. Hàng năm, cô đều trở lại trường Tiểu học Vân Canh và THCS Vân Canh, dạy miễn phí cho các em làm mặt nạ giấy bồi, đèn ông sao, ông tiến sĩ giấy. Những buổi học ngoại khóa ấy luôn tràn ngập tiếng cười, niềm vui và cả sự ngạc nhiên khi lũ trẻ tự tay làm nên chiếc đèn đầu tiên trong đời. Đặc biệt, năm 2025 cô tham gia chuyên đề Lịch sử – Địa lý (phân môn Lịch sử) cấp thành phố tại trường THCS Vân Canh, cô đã giới thiệu nghề làm đồ chơi dân gian truyền thống với hàng trăm giáo viên Lịch sử, Địa lí toàn thành phố, đây là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa làng nghề.

Nhờ tình yêu với nghề và sự tận tụy của cô Tuyết, không ít bạn trẻ ngày nay đã hiểu, yêu và trân trọng hơn giá trị của đồ chơi dân gian. Với họ, học nghề cùng cô không chỉ là học làm đèn ông sao mà là học cách gìn giữ những điều tưởng chừng nhỏ bé nhưng chất chứa tinh hoa. Cô không chỉ trao kỹ thuật thủ công mà gửi gắm lòng đam mê, tinh thần gìn giữ di sản và cả sự khiêm nhường, mộc mạc của một người truyền nghề thầm lặng. Ông Trần Xuân Toàn - Phó Chủ tịch UBND xã Vân Canh từng bày tỏ: "Cùng với dòng tranh Đỏ Kim Hoàng của Vân Canh, nghề làm đồ chơi dân gian đang dần khôi phục lại. Địa phương luôn tạo điều kiện để cô Tuyết truyền dạy nghề cho lớp trẻ, bởi đó là cách thiết thực nhất để nối dài mạch nguồn văn hóa của quê hương". Chính tinh thần "người thầy dân gian" ấy đã giúp giá trị truyền thống không còn là hồi ức xưa cũ, mà trở nên sống động trong từng buổi học, từng mùa Trung thu hôm nay. Với những cống hiến nửa thập kỷ qua, cô Nguyễn Thị Tuyết đã được cộng đồng và xã hội ghi nhận, được bà con làng xóm yêu quý. Năm 2025, cô vinh dự được Thành phố Hà Nội xét tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực DSVH phi vật thể lần thứ tư, đây là phần thưởng cao quý dành cho những người giữ gìn và lan tỏa nét đẹp văn hóa quê hương. Hình ảnh người phụ nữ làng Hậu Ái, cần mẫn bên khung tre và giấy màu đã trở nên thân quen trong các chương trình giới thiệu văn hóa truyền thống. Đài Truyền hình Việt Nam nhiều lần mời cô tham gia các phóng sự, tọa đàm; gần đây nhất là trên chương trình "Cà phê sáng" của VTV3, nơi cô kể lại hành trình giữ nghề với nụ cười mộc mạc, ánh mắt đầy yêu thương. Những tác phẩm tiến sĩ giấy, đèn ông sao do cô làm từng được trưng bày tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám như một lời tri ân tới người nghệ nhân đã góp phần thắp lại ánh trăng rằm xưa giữa lòng Hà Nội hiện đại.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyết, niềm tự hào của xã Vân Canh – Hoài Đức.

Giữa cuộc sống hiện đại đầy biến động, khi nhiều giá trị truyền thống dần bị lãng quên, vẫn có những con người thầm lặng cống hiến, bền bỉ gìn giữ những nét đẹp của văn hóa dân tộc. Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyết, người phụ nữ gắn bó cả đời với nghề làm đồ chơi trung thu ở làng Hậu Ái, xã Vân Canh chính là một tấm gương "Người tốt, việc tốt" điển hình, giàu ý nghĩa giữa đời thường, lặng lẽ tỏa hương bằng tài năng, đức hy sinh để "giữ lửa" cho di sản văn hóa quê hương. Cô Nguyễn Thị Tuyết không chỉ là một người thợ tài hoa mà còn là người truyền cảm hứng, một biểu tượng của sự kiên trì, sáng tạo và tinh thần cống hiến không mỏi mệt. Trong phong trào thi đua "Người tốt, việc tốt", cô chính là tấm gương sáng bình dị nhưng cao quý đáng được tôn vinh, học tập và lan tỏa.